PRAKTYKA

Ekologiczne opakowania

Foto: American Heart Association

W praktyce istnieje tylko jeden rodzaj ekologicznych opakowań. To opakowania, których nie ma! Zrób tyle, ile możesz, by zredukować ilość zużywanych opakowań!

1. Zamiast kupowania reklamówek na zakupy – zawsze zabieraj własne, materiałowe torby wielokrotnego użytku, wygodny wózek czy koszyk.

2. Jeśli kupujesz artykuły na wagę lub na sztuki (zwłaszcza te, które zawierają „naturalne opakowanie” w postaci skórki) zastanów się, czy naprawdę każdy z nich musi być pakowany w folię i papier – może możesz umieścić te produkty bezpośrednio w koszyku/torbie?

3. Kupując gotowe półprodukty na targach (np. chleby, kotlety czy ciasta) albo wędlinę czy sery, poproś o spakowanie ich do własnego pudełka.

4. O to samo poproś, biorąc jedzenie na wynos z restauracji – w ten sposób unikniesz generowania śmieci np. w postaci opakowań styropianowych, które nie są poddawane recyklingowi.

5. Wychodząc z domu, zabieraj ze sobą napoje we własnej butelce wielorazowego użytku lub w kubku termicznym. Co więcej, w ciągu dnia możesz wygodnie uzupełnić napój np. na stacji benzynowej czy w kawiarni, prosząc o nalanie go do Twojej butelki/kubka.

6. W większości miejsc w Europie, w tym w Polsce można bezpiecznie pić prosto z kranu. Po pierwsze: woda ta jest zwykle zdrowsza niż woda kupowana w plastikowych butelkach (więcej na ten temat przeczytasz w artykule „Globalne wysypisko, czyli plastik naprawdę niebezpieczny”), po drugie: nie generuje plastikowych odpadów w formie butelek, a po trzecie: jest (prawie) darmowa!

7. Coraz częściej możesz razem z produktem kupić pudełko wielorazowego użytku, z czego nie wahaj się korzystać.

8. Zapytaj producenta/sprzedawcę, którego firmowe produkty kupujesz na stoisku targowym czy w sklepie, czy możesz zwracać mu np. opakowania od jaj czy słoiki. Bardzo wielu producentów lub ich przedstawicieli chętnie z tego skorzysta!

9. A jeśli już musisz wybrać produkt w opakowaniu… wybieraj opakowania szklane, puszki aluminiowe, opakowania zwrotne i opakowania naturalne (np. kubki upieczone z mąki (do zup) czy zrobione z wodorostów (do napojów), które można potem zjeść). Kluczowe jest, byś pamiętał/pamiętała o ich późniejszej właściwej segregacji (np. o rozdzieleniu szkła od metalu (czyli np. odkręceniu słoików czy butelek), papieru od plastiku, o umyciu opakowań (bo „mocno zabrudzone” nie są poddawane recyklingowi) – to nie zajmie Ci więcej czasu niż zwykłe umycie naczyń, a w ten sposób wykonasz pracę, stanowiącą często „być albo nie być” dla odzysku odpadów!

Oszczędzanie wody

Foto: SS Group

Codziennie ograniczając ilość zużywanej wody przyczyniamy się do bardziej zrównoważonego wykorzystania ziemskich zasobów, a także – do zmniejszenia ilości energii potrzebnej do jej oczyszczania i transportu (a przez to m.in. redukcji ilości produkowanych odpadów oraz emisji dwutlenku węgla do atmosfery).

1. Zmniejsz konsumpcję lub zrezygnuj całkowicie z jedzenia mięsa. W skali globalnej aż 70-75% słodkiej wody wykorzystywanej przez ludzi pochłania rolnictwo (na drugim miejscu znajduje się przemysł – ok. 20%, na trzecim gospodarstwa domowe – ok. 10%).

2. Zakręć wodę w czasie szczotkowania zębów, mydlenia twarzy czy golenia. Do płukania ust używaj napełnionego kubka – zamiast wielu litrów, zużyjesz mniej niż pół litra wody.

3. Zmień spłuczkę na model z opcją mniejszego spłukiwania. Nie wyrzucaj też śmieci i odpadków do toalety, lecz do kosza lub worków na posegregowane śmieci.

4. Dokręć lub napraw kapiący kran. Jeśli kran kapie z częstotliwością 1 kropla na 5 sekund to w ciągu roku może „wykapać” nawet ponad 2 tysiące litrów wody.

5. Zmień wszystkie krany na takie, które oszczędzają wodę. W starym kranie możesz zainstalować perlator – rodzaj sitka o drobnych oczkach, które napowietrza wypływającą wodę, przez co strumień jest silniejszy. Używaj także jednouchwytowych baterii.

6. W czasie mycia rąk nie odkręcaj kranu w pełni.

7. Nie zmywaj pod bieżącą wodą. Napełnij jedną komorę zlewu wodą z płynem i w niej umyj naczynia. Płucz w drugiej komorze lub pod niewielkim strumieniem bieżącej wody. Jeśli możesz, zainwestuj w zmywarkę.

8. Pralkę i zmywarkę uruchamiaj dopiero, kiedy są pełne. Jeśli kupujesz nowy sprzęt AGD, zwróć uwagę nie tylko na klasę energetyczną urządzenia, ale także na to, czy posiada on programy skracające czas mycia lub prania oraz zmniejszające zużycie wody.

9. Bierz szybki prysznic zamiast kąpieli. Pełna wanna to 180-250 litrów wody. Minuta odkręconego prysznica to około 10 litrów.

10. Nie wylewaj wody, jeśli może zostać ponownie wykorzystana. Wodę po gotowaniu można wykorzystać do podlewania roślin, wodę z kąpieli do mycia samochodu, roweru lub podłogi itp.

11. Podczas gotowania warzyw, owoców, jaj, mięsa i zup używaj pokrywki – zaoszczędzisz wodę, energię i witaminy zawarte w żywności. Wodą po ugotowaniu ziemniaków możesz umyć toaletę, wodę po gotowaniu jaj wykorzystaj do podlania roślin, wodę po gotowaniu mięsa – użyj do żurku lub bigosu, zaś woda po ugotowaniu warzyw będzie świetnym wywarem na np. rosół czy barszcz.

12. Nie rozmrażaj żywności pod bieżącą wodą – wyciągnij ją z zamrażarki dzień wcześniej i włóż do lodówki.

13. Zbieraj deszczówkę w ogrodzie (np. do późniejszego sprzątania lub podlewania roślin).

14. Po prostu… bądź wrażliwy/-a i kreatywny/-a, dziel się wiedzą i zachęcaj innych do oszczędzania wody! Więcej na ten temat przeczytasz w artykule: “Deficyt wody, czyli kropla na wagę życia”)

Na ratunek lasom

Foto: https://www.iconspng.com/

Niszczycielski wyrąb drzew, wypalanie lasów pod rozwój wielkoprzemysłowych plantacji i ferm zwierząt oraz zmiany klimatu to największe współczesne zagrożenia dla obszarów leśnych. Szacuje się, że co minutę powierzchnia lasów światowych kurczy się o obszar 36 boisk piłkarskich!

1. Rozwijaj i upowszechniaj świadomość własną, swoich najbliższych, osób z Twojego bliższego i dalszego otoczenia, a przez to – wszystkich konsumentów, przedsiębiorców i decydentów politycznych co do tego, jak fundamentalną i niemożliwą do zastąpienia rolę odgrywają lasy pierwotne i że ich niszczenie jest problemem o globalnych, a nie tylko lokalnych skutkach (więcej na ten temat przeczytasz w artykule: “Lasy pierwotne, czyli zieleń w zaniku”)!

2. Wspieraj ludzi, organizacje i inicjatywy ubiegające się o objęcie pozostałych lasów pierwotnych ochroną obszarową. Podczas wyborów na szczeblu zarówno samorządowym, jak i centralnym wybieraj takich polityków, którzy dostrzegają problemy ekologiczne i proponują lub popierają działania pro-ekologiczne. Popieraj inicjatywy społeczne i akcje organizacji pozarządowych mające na celu objęcie lasów pierwotnych ochroną oraz monitorowanie przestrzegania tych zapisów.

3. Codziennie oszczędzaj papier i wyroby, do produkcji których niezbędne jest pozyskanie drewna.

4. Korzystaj z produktów pochodzących z recyklingu.

5. Szukaj certyfikowanych towarów ze znakiem FSC – jest to minimum, które możesz zrobić, by powstrzymać import surowca pochodzącego z obszarów nieobjętych kontrolą i odpowiednimi standardami gospodarki leśnej.

Minimalizm, czyli mniej znaczy szczęśliwiej

Foto: Sarah Lazarovic

W założeniu minimalizm to droga, która prowadzi do uzyskania spokoju wewnętrznego, wolności, satysfakcji i przyjemności z życia. Minimalizm to umiejętność świadomego, uważnego i rozsądnego dysponowania tym, co posiadasz i pielęgnowania w swoim życiu miejsca na to, co jest dla Ciebie naprawdę ważne i co nadaje sens Twojemu życiu. Minimalizm to także konieczne z punktu widzenia ekologii odejście od niepohamowanej, wciąż wzrastającej konsumpcji, od wyniszczającej, nadmiernej produkcji, od bezmyślnego zużywania zasobów Ziemi kosztem wszystkim innych istot żywych (roślin, zwierząt), jak i kosztem krajów i społeczności mniej uprzywilejowanych.

Kupujemy więcej, ale czy potrzebujemy więcej? A co więcej – czy jesteśmy przez to bardziej szczęśliwi? Sarah Lazarovic, „parafrazując” piramidę potrzeb według Abrahama Maslowa przygotowała błyskotliwą „piramidę minimalisty”.

Po pierwsze: Użyj tego, co masz.

Po drugie: Pożycz.

Po trzecie: Wymień się.

Po czwarte: Kup używane.

Po piąte: Stwórz sam.

Po szóste: Kup (w ostateczności).

„Każdego dnia wzbudza się w nas fałszywą potrzebę posiadania czegoś, co jest nam zupełnie zbędne. Dla zrealizowania tych potrzeb jesteśmy w stanie pracować więcej, wpędzać się w długi, zaniedbywać relacje z bliskimi oraz tracić zdrowie, a w konsekwencji… trwonić nasze życie” – pisze Leo Babauta w książce pt. „Minimalizm. Żyj godnie z filozofią minimalistyczną”. Jak wyrwać się z tego zamkniętego kręgu coraz cięższej pracy, coraz większych długów, coraz wyższych kosztów życia i coraz większego niepokoju? Oto kilka wskazówek!

1. Pozbądź się (i nie nabywaj) zbędnych rzeczy.

Usuń, ze swojego życia to, czego nie potrzebujesz, z czego nie korzystasz i bez czego możesz się obejść. Bądź wdzięczny za to, co masz!

2. Określ, co jest dla Ciebie najważniejsze.

Odpowiedz na pytania: co jest naprawdę ważne w moim życiu? Co czyni mnie szczęśliwym/-ą? Czego naprawdę potrzebuję?

3. Wszystko musi być istotne.

Jeśli coś robisz – musi być to warte robienia. Cokolwiek zatrzymujesz – musi być warte zatrzymania.

4. Wypełnij swoje życie radością i szczęściem.

W minimalizmie nie chodzi tylko o pozbywanie się wszystkiego, co zbędne. Pozbywając się tego, robimy przestrzeń na to, co ważne, co wartościowe, na coś nowego i dobrego. Wypełnij swoje życie krok po kroku tym, co daje Ci zdrowie, radość i spełnienie.

5. Obserwuj i poprawiaj.

Minimalizm nie jest stanem, ale ciągłym procesem. Jest to proces naprzemiennego obserwowania, poprawiania i doświadczania. Zawsze można coś ulepszyć i robić lepiej niż robi się dzisiaj.

Zero waste, czyli rzeczy to nie śmieci

Foto: WP Dom

Zero waste to idea i sposób działania zakładające takie gospodarowanie zasobami, które pozwala na generowanie jak najmniejszej ilości odpadów poprzez odpowiedzialną produkcję, konsumpcję i ponowne wykorzystywanie wszystkich materiałów czy produktów.

Pięć zasad (tzw. 5R) zero waste, które pomagają w realizacji tej idei na co dzień to:

REFUSE – czyli odmawiaj – nie bierz upominków lub gadżetów reklamowych, odmawiaj przyjęcia ulotek, folderów czy gazetek reklamowych, nie zabieraj jednorazowych sztućców lub kawy w jednorazowych kubkach itp.

REDUCE – czyli ograniczaj – nie rób nieprzemyślanych zakupów, zwłaszcza nie kupuj rzeczy (nawet drobnostek) nieprzyjaznych środowisku i złych jakościowo, które zbyt szybko mogą stać się śmieciami. Kupuj tylko to, co jest Ci potrzebne oraz w ilościach, które na pewno wykorzystasz.

REUSE – czyli wykorzystaj ponownie – wybieraj rzeczy wielorazowego użytku, a jeśli dany przedmiot nie może być już wykorzystywany w taki sposób, jak dotychczas, zastanów się zanim go wyrzucisz, bo może możesz zastosować go do czegoś innego?

RECYCLE – czyli przetwarzaj – segreguj odpady zgodnie z zasadami, które obowiązują w Twojej gminie. To bardzo ważne, ponieważ już jeden nieprawidłowo wrzucony odpad może sprawić, że cała partia nie nada się lub nie będzie przeznaczona do przetworzenia!

ROT – czyli kompostuj – wybieraj takie produkty, które łatwo się rozłożą, a jeśli masz taką możliwość – kompostuj; w ten sposób unieszkodliwisz odpady organiczne, a jednocześnie zyskasz nawóz.

A oto zaledwie kilka praktycznych przykładów działania zero waste. Lista mogłaby być wielokrotnie dłuższa – sam/sama uzupełnij ją o swoje pomysły!

1. Nie kupuj reklamówek foliowych czy papierowych w sklepie – zamiast tego kup i wykorzystuj torbę materiałową wielokrotnego użytku albo wózek na kółkach czy podręczny kosz wiklinowy. Posiadane już reklamówki wykorzystaj jako worki na śmieci.

2. Nie kupuj wody w plastikowych butelkach – po pierwsze: nie jest zdrowa (substancje rakotwórcze, zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego oraz substancje neurotoksyczne zawarte w plastiku przenikają do trzymanej w nim wody – zwłaszcza, jeśli butelka była wcześniej wystawiona na światło słoneczne lub wysoką temperaturę), po drugie: jest droga (gdyby metr sześcienny wody w kranie kosztował tyle, ile woda w butelkach, to zamiast między ok. 7-13 zł brutto – bo tyle w różnych polskich województwach wynosi średni koszt metra sześciennego wody – byłoby to ok. 2 667 zł), po trzecie: generuje ogromne ilości plastiku (który jest przetwarzany średnio w 10%). Jeśli nie ufasz wodzie z kranu, kup butelkę filtrującą lub dzbanek z filtrem (to niedrogi wydatek – zwłaszcza, jeśli policzysz, ile wydatków przysparza Ci kupowanie wody butelkowanej). W podróż, do pracy czy na spacer zabieraj wodę czy ulubiony napój do termosu, kubka termicznego czy butelki wielokrotnego użytku. Potem możesz je dalej uzupełniać w ciągu dnia!

3. Kupuj owoce i warzywa luzem lub weź własne opakowania na produkty takie, jak ser, jajka, mięso – nie dość, że pakowane w torby, paczki, worki i siatki są droższe w przeliczeniu na kilogram, to kupując na wagę możesz wziąć tylko tyle, ile faktycznie potrzebujesz. Jeśli cena liczona jest za sztukę, możesz od razu zapakować warzywo/owoc do torby – bez używania toreb papierowych czy plastikowych (np. banany, ananasy, pomarańcze, papryki, cukinie czy por). Proś o zapakowanie produktów takich, jak ser, mięso, jaja, słodycze czy gotowe dania do własnych, przyniesionych przez Ciebie pojemników (np. szklanych czy plastikowych) – doskonale sprawdza się to w prywatnych sklepach czy na targowiskach!

4. Unikaj kupowania napojów i jedzenia na wynos – jeśli jednak to, robisz, weź własne pojemniki na jedzenie z restauracji czy kubek termiczny/butelkę do kawiarni czy na stację benzynową. Poproś o spakowanie/nalanie jedzenia/napoju do nich (lub zrób to sam/sama).

5. Zrezygnuj z woreczków śniadaniowych i folii aluminiowej do przechowywania żywności w lodówce czy do przygotowywania kanapek – korzystaj z zamykanych pojemników wielorazowego użytku.

6. Gdy nocujesz poza domem czy wybierasz się w podróż, przelej kosmetyki do małych pojemników wielorazowego użytku – możesz kupić takie pojemniki (o pojemności 100 ml) w sklepie lub wykorzystać puste opakowania po innych produktach.

6. Przerzuć się na naturalne środki do czyszczenia i powróć do mydła w kostce – są wydajniejsze i zwykle co najmniej tak samo skuteczne, jak tzw. “chemia”. Nie generują też zbyt wielu plastikowych opakowań (jak np. mydło w płynie). Do większości domowych zabrudzeń wystarczy ocet, kwasek cytrynowy oraz soda oczyszczona, a do prania – tzw. orzechy piorące. Poza tym stosuj ściereczki do sprzątania ze starych ubrań, pieluch i ręczników – ograniczysz ilość zużywanych ręczników papierowych czy specjalnych ściereczek do sprzątania.

7. Dbaj o zdrowie i ograniczaj spożycie suplementów czy leków na drobne dolegliwości – czosnek, miód, cytryna, codzienny ruch, właściwe nawodnienie organizmu – to jedne z najprostszych sposobów na sprawność, wysoką odporność i brak bólów głowy czy brzucha. A przy tym nie generujesz w ten sposób wielu opakowań po lekach.

8. Zrezygnuj z jednorazowych maszynek do golenia – wybierz te wielorazowego użytku z wymienialnymi ostrzami albo maszynkę elektryczną.

9. Nie drukuj, jeśli nie ma takiej konieczności – maile służbowe, prezentacje, dokumenty, artykuły, przepisy kulinarne itp. – wszystko to możesz odczytać z ekranu komputera lub smartfona. Załatwiaj rachunki online zamiast używania tradycyjnych druków. Anuluj prenumeratę niepotrzebnych gazet, gazetek promocyjnych i katalogów.

10. Wykorzystuj ponownie kartony, folię bąbelkową itp. z otrzymywanych przesyłek.

11. Nie kupuj rzeczy słabej jakości – to bardzo ważna zasada, ponieważ cykl życia takich produktów (np. ubrań, sprzętu elektronicznego) jest bardzo krótki i szybko stają się śmieciami, a Ty musisz kupić kolejne… Dbaj o przedmioty, które już posiadasz. A gdy coś się zepsuje – staraj się to naprawić (sam/sama lub korzystając z czyjejś pomocy).

12. Kupuj używane – np. sprzęt AGD czy RTV, zabawki, meble, artykuły dekoracyjne itp.

13. Podziel się lub oddaj – jedzenie, którego nie potrzebujesz, którego nadmiar został Ci po jakimś wydarzeniu czy świętach lub którego nie zdążysz zjeść oddawaj do tzw. jadłodzielni (funkcjonują już w wielu miastach). Remontując dom/mieszkanie zamów kontener na gruz lub umieść i rozpropaguj ogłoszenie o treści: „Oddam gruz” (często znajdzie się ktoś, komu się on przyda). Możesz też wystawić niepotrzebne sprzęty przed domem i umieścić ogłoszenie takie, jak np. „Sprzęt sprawny. Proszę się częstować ;)”. 

Energooszczędni

Foto: University of Oulu

W 1995 roku organizacja Canadian Energy Efficiency Alliance wpisała 10 stycznia do kalendarza jako Światowy Dzień Obniżania Kosztów Energii, pobudzając w ten sposób coroczne medialne dyskusje, jak wszyscy możemy zaoszczędzić na rachunkach, a zarazem – zmniejszyć zużycie nieodnawialnych źródeł energii oraz zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych, stanowiącą efekt uboczny produkcji energii elektrycznej i ciepła.

Jak to zrobić? Zaczynając od z pozoru małych, ale powtarzalnych, codziennych nawyków i wyborów konsumenckich dotyczących każdego z gospodarstw domowych. Poniżej kilka przykładów!

1. Sprzęty elektroniczne wymieniaj na energooszczędne.

2. Wyłączaj urządzenie, jeśli w danym momencie go nie używasz (np. telewizor, odtwarzacz muzyki, komputer). To prawda, że urządzenia w trybie czuwania zużywają minimalną ilość energii, jednak kilkanaście urządzeń domowych w trybie stand by w skali roku pomnożone razy np. 15 milionów gospodarstw domowych w Polsce generuje duże straty energii.

3. Odłączaj urządzenia z kontaktu – zwłaszcza podczas dłuższej nieobecności w domu lub dłuższych okresów nieużywania danego urządzenia. Odłącz ładowarkę z gniazdka, jeśli telefon, komputer czy inne urządzenie jest już naładowane. Postaraj się, by na czas ładowania sprzęt (np. laptop) był wyłączony.

4. W ustawieniach telewizora, komputera, telefonu czy innego urządzenia wybierz tryb oszczędzania energii.

5. Dbaj o czystość – sprzęt elektroniczny nieutrzymany w czystości zużywa więcej energii (ponadto może to być przyczyną nieprawidłowego funkcjonowania urządzenia, a nawet jego trwałego uszkodzenia). Z czajnika elektrycznego regularnie usuwaj kamień. Regularnie wymieniaj worki i filtry w odkurzaczu, ponieważ przy ich wypełnieniu/zakurzeniu spada wydajność odkurzania i wzrasta pobór energii. Regularnie rozmrażaj lodówkę, by warstwa lodu nie przekraczała centymetra – jej wzrost powoduje podwyższenie zużycia energii.

6. Utrzymuj odpowiednią temperaturę w lodówce – zwykle wystarczy, aby była ona nie wyższa niż 7 st. C. Zamarznięte produkty rozmrażaj w lodówce, bowiem wchłaniają one ciepło z wnętrza. W miarę możliwości ustaw lodówkę z dala od źródeł ciepła (np. od piekarnika, grzejnika i okna od silnie nasłonecznionej strony). Nie wkładaj także ciepłych i gorących potraw do lodówki. Jeśli wyjeżdżasz na dłużej, a w lodówce nie zostawiasz jedzenia – odłącz ją od prądu.

7. Wybierz pralkę o wysokiej klasie energetycznej, korzystaj z krótszych programów i niższych temperatur (zwłaszcza jeśli ubrania wymagają jedynie odświeżenia). Wstawiaj pranie dopiero, gdy możesz nim zapełnić bęben pralki.

8. Staraj się nie prasować ubrań pojedynczo, ale gdy zbierze się ich więcej oraz prasować bez przerwy (nie zostawiając żelazka na dłużej).

9. Używaj żarówek energooszczędnych. Pamiętaj, że najwięcej energii zużywają one przy włączaniu, więc jeśli dane pomieszczenie opuszczasz na bardzo krótko, to nie warto ich wyłączać. Nie pozostawiaj jednak włączonego światła w pomieszczeniu, które nie jest użytkowane przez dłuższy czas. Na zewnątrz domu żarówki z czujnikami ruchu są najbardziej optymalnym rozwiązaniem. Wewnątrz, jeśli to możliwe, używaj oświetlenia punktowego, np. gdy pracujesz przy biurku czy czytasz książkę (nie ma potrzeby, by oświetlać wtedy cały pokój).

10. Jeśli masz taką możliwość, wymień czajnik elektryczny na gazowy – zarówno cena zakupu, jak i koszty użytkowania są w tym przypadku nawet kilkukrotnie niższe. Poza tym, koniecznie wlewaj do czajnika dokładnie tyle wody, ile potrzebujesz. Używaj także przykrywek przy gotowaniu i stosuj garnki o szerokości dostosowanej do danego palnika.

11. Wyłącz piekarnik na kilka minut przed końcem przygotowania potrawy.

12. Wybieraj sprzęty elektroniczne o rozsądnej wielkości (np. dostosuj wielkość lodówki, telewizora czy piekarnika do swoich faktycznych potrzeb, a nie promocji sprzedażowych czy mody).

13. Wykorzystuj darmową energię, np. światło i ciepło słoneczne. Zadbaj o to, aby okna nie były zasłonięte. Jeśli masz taką możliwość, umieść dużą ilość okien w domu, postaw na wielkość i usytuuj je w odpowiednim miejscu (zwłaszcza od nasłonecznionej strony). Umiejscowienie okien w odpowiednich miejscach może znacznie ograniczyć rachunki za energię elektryczną.

14. Zweryfikuj i zoptymalizuj koszty utrzymania w domu komfortowej temperatury. Czy naprawdę potrzebujesz ogromnie energochłonnej (i kosztownej), stale działającej klimatyzacji? Może latem wystarczy zwykłe otwarcie okien lub ustawienie wiatraka? Może zimą temperatura może być nieco niższa, zwłaszcza w nocy, gdy śpisz otulony/-na ciepłą kołdrą, a ogrzewaną podłogę może zastąpić dywan? Koniecznie wyłącz klimatyzację, gdy na dłużej wyjeżdżasz z domu. Gdy wietrzysz pomieszczenie, jednocześnie go nie ogrzewaj. Sprawdź, czy ściany, dach i okna domu są szczelne i nie ucieka przez nie ciepło; jeśli nie – w miarę możliwości dokonaj remontu lub naprawy (choćby częściowej) na własną rękę.

15. Edukuj osoby, które mieszkają razem z Tobą, np. dzieci czy współlokatorów i zachęcaj do wspólnego oszczędzania. Niech dzięki Wam Światowy Dzień Obniżania Kosztów Energii trwa przez cały rok!

Bardziej zrównoważony transport

Foto: VectorStock

Zasada jest prosta: ograniczaj jazdę samochodem!

Gdy tylko możesz, korzystaj z komunikacji miejskiej, podmiejskiej i połączeń kolejowych.

Zorganizuj wspólny przejazd np. do pracy czy szkoły jednym samochodem, jadąc razem z kolegą/koleżanką lub zabierając swoim samochodem kogoś innego, czy nawet kilka osób. Korzystaj z możliwości wspólnego przejazdu samochodem także pomiędzy miastami (np. za pośrednictwem działającej na terenie kilku krajów europejskich platformy typu blablacar, która łączy kierowców posiadających wolne miejsca w samochodzie z osobami szukającymi przejazdu).

Jak najczęściej używaj roweru lub po prostu własnych nóg – zwłaszcza, gdy przebywasz niewielkie dystanse. Ilość zużywanego paliwa, a zarazem koszty nasilają się szczególnie zimą – wtedy w przypadku samochodu osobowego spalanie na krótkim dystansie tuż po uruchomieniu silnika może sięgać od 20 nawet do 50 l/100km.

Jeśli korzystasz z samochodu, wykorzystaj poniższe wskazówki, by jeździć oszczędniej!

1. Ruszaj zaraz po uruchomieniu silnika.

Współczesne samochody są w pełni gotowe do jazdy natychmiast po uruchomieniu napędu – nawet w czasie srogiej, mroźnej zimy. Po prostu ruszaj zaraz po włączeniu silnika i przez kilkanaście sekund jedź spokojnie.

2. Jedź w spokojnym tempie i z równomierną prędkością.

Gwałtowne i długotrwałe przyspieszanie wiąże się z niepotrzebnym, większym zużyciem paliwa; spokojna, płynna jazda jest bardziej ekonomiczna. Podczas jazdy przewiduj – tak, by unikać gwałtownych zmian prędkości/hamowania (np. jeśli dojeżdżasz do sygnalizatora, na którym już pali się czerwone światło, rozpocznij zwalnianie odpowiednio wcześniej, delikatnie hamując silnikiem). Najlepiej po rozpędzeniu samochodu, jeżeli pozwalają na to warunki ruchu drogowego (autostrada, droga ekspresowa), używać tempomatu. Jeżdżąc trasami szybkiego ruchu na krótkich odcinkach (ok. 100 km), optymalne spalanie uzyskuje się przy prędkościach rzędu 90–110 km/h.

3. Wyłączaj silnik nawet podczas krótkich postojów.

Krótki postój oznacza zatrzymanie pojazdu powyżej 30 sekund (np. przed zamkniętym przejazdem kolejowym czy czekając na kogoś – zgaś silnik).

4. Unikaj jazdy na wysokich obrotach.

Zaraz po uruchomieniu silnika szybko zmień przełożenia na wyższe, aż do osiągnięcia pożądanej prędkości. Jazda na wyższym biegu nie tylko obniża poziom hałasu i emisji szkodliwych substancji, ale także zużycie paliwa (czyli im niższa prędkość obrotowa silnika, tym niższe zużycie paliwa). Przyjmuje się, że kolejne przełożenie należy wrzucić po osiągnięciu ok. 2500 obr./min. w silniku benzynowym i 2000 obr./min. w silniku diesla.

5. Zwracaj uwagę na właściwe ciśnienie opon.

Zbyt niskie ciśnienie w oponach prowadzi nie tylko do ich odkształcania się, ale poprzez większe opory toczenia zwiększa zużycie paliwa o około 10%. Zimowe opony z grubszym bieżnikiem automatycznie powodują zwiększone zużycie paliwa.

6. Nie przewoź ze sobą zbędnego bagażu.

W zależności od wielkości samochodu, ok. 100 kilogramów dodatkowej wagi w samochodzie przyczynia się do wzrostu spalania o ok. 0,7 l paliwa na 100 kilometrów.

7. Unikaj dodatkowego oporu.

Podczas jazdy z zamontowanym na dachu bagażnikiem zużycie paliwa wzrasta o ok. 20%.

8. Rozsądnie używaj klimatyzacji i innych gadżetów.

Włączenie klimatyzacji na maksymalny poziom może zwiększyć poziom zużycia paliwa o ok. 2 l na 100 km. Weź przy tym jednak pod uwagę, że jazda z otwartym oknem nieznacznie zmniejsza temperaturę wewnątrz samochodu, jednak zużycie paliwa jest wyższe niż przy działającej klimatyzacji. Rezygnacja z kilku gadżetów, np. żarówek, które oświetlają nogi kierowcy, podgrzewania foteli, radia/odtwarzacza muzyki działającego w tle (podczas gdy nikt go tak naprawdę nie słucha) i in. zmniejszy pobór prądu, a co za tym idzie – ilość zużywanego paliwa.

Prawidłowa segregacja śmieci

Foto: VectorStock

Prawidłowo segregując śmieci w nieoceniony sposób pomagasz zmniejszyć produkcję opakowań, emisję cieplarnianych i toksycznych gazów oraz powierzchnię wysypisk. Każdego dnia oddzielaj surowce, które trafią do recyklingu, czyli papier (pojemnik/worek niebieski), szkło (pojemnik/worek zielony), metale i tworzywa sztuczne (pojemnik/worek żółty), odpady bio (pojemnik/worek brązowy) oraz odpady zmieszane (pojemnik/worek czarny). 

Poniżej znajdziesz szczegółowe informacje o tym, jak prawidłowo segregować śmieci.

METALE I TWORZYWA SZTUCZNE

Do tak oznaczonych pojemników czy worków należy wrzucać: odkręcone i zgniecione plastikowe butelki po napojach, nakrętki, plastikowe opakowania po produktach spożywczych, opakowania wielomateriałowe (np. kartony po mleku i sokach), opakowania po środkach czystości (np. proszkach do prania), kosmetykach (np. szamponach, paście do zębów) itp., plastikowe torby, worki, reklamówki, inne foliealuminiowe puszki po napojach i sokach, puszki po konserwach, folię aluminiową, metale kolorowe, kapsle, zakrętki od słoików, produkty z gumy i kauczuku, styropian.

Do tak oznaczonych pojemników czy worków nie wolno wrzucać: butelek i pojemników z zawartością, plastikowych zabawek, opakowań po lekach i zużytych artykułów medycznych, opakowań po olejach silnikowych, części samochodowych, zużytych baterii i akumulatorów, puszek i pojemników po farbach i lakierach, zużytego sprzętu elektronicznego i AGD, płyt CD czy DVD, butli gazowych, amunicji, opakowań po aerozolach.

Wskazówki:

  • opakowania po żywności czy kosmetykach opróżniamy, ale nie musimy ich myć (chyba, że są mocno zabrudzone);
  • jeśli opakowanie ma etykietę z folii termokurczliwej, o ile to możliwe, należy ją zdjąć;
  • z kopert z folią bąbelkową można odedrzeć papier i wyrzucić go do pojemnika na papier;
  • aluminiowe wieczka przed wyrzuceniem oddzielamy od pojemników;
  • butelki zgniatamy i odkręcamy z nich nakrętki.

PAPIER

Do tak oznaczonych pojemników czy worków należy wrzucać: opakowania z papieru, karton, tekturę (także falistą), katalogi, ulotki, prospekty, gazety i czasopisma, papier szkolny i biurowy, zadrukowane kartki, zeszyty i książki, papier pakowy, torby i worki papierowe.

Do tak oznaczonych pojemników czy worków nie wolno wrzucać: ręczników papierowych i zużytych chusteczek higienicznych, papieru lakierowanego i powleczonego folią, papieru zatłuszczonego lub mocno zabrudzonego, kartonów po mleku i napojach, papierowych worków po nawozach, cemencie i innych materiałach budowlanych, tapet, pieluch jednorazowych i innych materiałów higienicznych, zatłuszczonych jednorazowych opakowań z papieru i naczyń jednorazowych, ubrań, paragonów ze sklepu.

Wskazówki:

  • jeśli to możliwe, z kartonowych paczek usuwamy taśmę klejącą i wyrzucamy ją do odpadów zmieszanych;
  • zabrudzone/zatłuszczone części papieru – np. pudełek po pizzy – odrywamy i wyrzucamy do pojemnika na odpady zmieszane;
  • z zeszytów czy gazet nie trzeba wyrywać zszywek;
  • z książek czy kalendarzy oddzielamy duże elementy – np. okładki czy ramki.

SZKŁO

Do tak oznaczonych pojemników czy worków należy wrzucać: butelki i słoiki po napojach i żywności (w tym butelki po napojach alkoholowych i olejach roślinnych), szklane opakowania po kosmetykach (jeżeli nie są wykonane z trwale połączonych kilku surowców).

Do tak oznaczonych pojemników czy worków nie wolno wrzucać: ceramiki, doniczek, porcelany, fajansu, kryształów, szkła okularowego, szkła żaroodpornego, zniczy z zawartością wosku, żarówek i świetlówek, reflektorów, opakowań po lekach, rozpuszczalnikach, olejach silnikowych, luster, szyb okiennych i zbrojonych, monitorów i lamp telewizyjnych, termometrów i strzykawek.

Wskazówki:

  • opróżnione słoiki wyrzucamy do pojemnika na odpady szklane, natomiast nakrętkę do właściwego ze względu na tworzywo pojemnika;
  • słoików nie trzeba ich myć, ale zwykle jest to bardzo pomocne, więc warto to zrobić.

ODPADY BIODEGRADOWALNE

Do tak oznaczonych pojemników czy worków należy wrzucać: odpadki warzywne i owocowe (w tym obierki itp.), gałęzie drzew i krzewów, skoszoną trawę, liście, kwiaty, trociny i korę drzew, niezaimpregnowane drewno, resztki jedzenia.

Do tak oznaczonych pojemników czy worków nie wolno wrzucać: kości zwierząt, oleju jadalnego, odchodów zwierząt, popiołu z węgla kamiennego, leków, drewna impregnowanego, płyt wiórowych i pilśniowych MDF, ziemi i kamieni, innych odpadów komunalnych (w tym niebezpiecznych), kurzu z odkurzacza.

Wskazówki:

  • odpady biodegradowalne można wrzucać do pojemnika BIO tylko w opakowaniach biodegradowalnych np. z papieru, ale niezadrukowanych.

ODPADY ZMIESZANE

Do pojemnika z odpadami zmieszanymi należy wrzucać wszystko to, czego nie można odzyskać w procesie recyklingu, z wyłączeniem odpadów niebezpiecznych.

Do tak oznaczonych pojemników czy worków nie wolno wrzucać: odpadów wielkogabarytowych, odpadów budowlanych i rozbiórkowych, zużytych opon, baterii, akumulatorów, lekarstw, odpadów medycznych, świetlówek, opakowań po środkach ochrony roślin, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego

Wskazówki:

  • zużytą torebkę z herbatą wyrzucamy do pojemnika na odpady zmieszane. Można też jednak z torebki oddzielić herbatę i wrzucić ją do pojemnika na odpady biodegradowalne, a papierową torebkę do pojemnika na odpady zmieszane;
  • w niektórych gminach jest możliwe – choć niewskazane – wyrzucanie nabiału, sera, jaj do pojemnika na odpady BIO.

KANALIZACJA

Do kanalizacji należy wrzucać/wylewać: wodę z prysznica, zlewów, toalety (w tym papier toaletowy), odchody (również zwierząt), wodę z rynien, wodę z prania.

Do kanalizacji nie wolno wrzucać/wlewać: środków chemicznych, leków, artykułów sanitarnych, bandaży, pieluch lub tamponów, fusów od kawy, oleju, piasku, resztek jedzenia, niedopałków papierosów, ręczników papierowych.

ODPADY NIEBEZPIECZNE

Zużyte baterie i akumulatory, przeterminowane lekarstwa, zużyte świetlówki, odpady po żrących chemikaliach (np. środkach ochrony roślin), a także zużyty sprzęt RTV i AGD (tzw. elektroodpady) – nie mogą być wyrzucane do zwykłych pojemników. To tzw. odpady niebezpiecznie, które trzeba oddawać w wyznaczonych do tego punktach, np. sklepach (baterie, sprzęt elektroniczny) czy aptekach (leki).

Większe śmieci – takie, jak meble czy duży sprzęt elektroniczny najlepiej oddać do tzw. PSZOK-u. Jest to tzw. Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych, który według przepisów musi się znaleźć w każdej gminie. Przyjmują one różne nazwy – w Poznaniu są to np. Gratowiska, w Szczecinie – Ekoporty, a w Krakowie – Lamusownia. W każdym z nich w wyznaczonych godzinach można za darmo oddać problematyczne odpady.

Jako “odpady wielkogabarytowe” traktujemy: materace, stare meble, wyroby tapicerskie, zabawki dużych rozmiarów. Jednak nie należą do tej grupy: urządzenia AGD, sprzęt elektryczny, elektroniczny (pralki, lodówki, kuchenki), materiały budowlane, remontowe, wanny, umywalki, grzejniki, muszle toaletowe, okna, drzwi, duże kartony, opony samochodowe.

POJEMNIKI NA ODZIEŻ

Do takiego pojemnika należy wrzucać: czyste i dające się ponownie użyć ubrania, połączone w pary obuwie, zabawki, pościel, ręczniki.

PODSUMOWANIE

Prawidłowa segregacja śmieci zwiększa możliwości recyklingu przy jednoczesnym zmniejszeniu wielkości wysypisk. Wyrobienie w sobie nawyku każdorazowego sklasyfikowania odpadu szybko przestaje być kłopotliwe i świadczy o naszej odpowiedzialności za dobro środowiska i przyszłych pokoleń.

Prywatny rezerwat przyrody

Foto: Instituto Terra

Pod koniec lat 90. XX wieku brazylijski fotograf – Sebastião Salgado wraz z żoną – Lélią Deluiz Wanick Salgado na odziedziczonym ranczo w pobliżu miasta Aimorés w brazylijskim stanie Minas Gerais postanowili przywrócić subtropikalny las deszczowy. Zrekrutowali partnerów, zebrali fundusze, a w kwietniu 1998 roku założyli Instituto Terra – organizację ekologiczną zajmującą się zrównoważonym rozwojem doliny rzeki Doce.

W ciągu 20 lat na terenie Mines Gerais zasadzono ponad 2 miliony drzew. W konsekwencji tego do puszczy wróciły 172 gatunki ptaków, 33 gatunki ssaków, 15 gatunków gadów i 15 gatunków płazów. Dziś na terenie lasu można wyróżnić już ponad 290 rodzajów roślin. Ponadto, w szkółce Instytutu wyhodowano ponad 4 miliony sadzonek wielu gatunków rodzimych. Rośliny te służą do wdrażania podobnych programów przywracania środowiska na okolicznych obszarach.

Instituto Terra zarządza farmą Bulcão o powierzchni 1 754 akrów, z których 1 50 hektarów zostało uznanych za prywatny rezerwat przyrody (PNHR). Jest to pierwszy prywatny rezerwat przyrody na spustoszonym obszarze lasu atlantyckiego. Zainspirowany sukcesem projektu Bulcão Farm w 2004 roku stan Minas Gerais ustanowił kategorię prywatnej rezerwy na odbudowę środowiska (PRER), aby zachęcić innych prywatnych właścicieli nieruchomości do pójścia w ich ślady.

Sebastião Salgado przekonuje do wdrażania podobnych projektów na całym świecie – tzn. nie tylko do ochrony pierwotnych lasów, ale do ich odbudowy.

A może… i Ty dasz życie choćby jednemu drzewu i zatroszczysz się o nie?

Inspiruj się! – filmy dokumentalne

Foto: Sarolta Bán

Przekaz audio-wizualny jest współcześnie prawdopodobnie najskuteczniejszym medium komunikacji, informacji i perswazji, a filmy odgrywają szczególną rolę nie tylko w kształtowaniu naszej kultury, ale także w popularyzacji nauki, w tym ekologii.

Poniżej przedstawiamy wybór kilku produkcji o charakterze dokumentalnym, które – co bardzo cenne – nie poprzestają na obrazowaniu problemów, lecz zarysowują możliwe rozwiązania. Zapraszamy na naprawdę inspirujący seans!

1. Czy czeka nas koniec? (org. Before the Flood), reż. Fisher Stevens, film dokumentalny z 2016 roku

2. Nasza Planeta (org. Our Planet), reż. Alastair Fothergill, Keith Scholey, Colin Butfield, serial dokumentalny z 2019 roku

3. Trashed, reż. Candida Brady, film dokumentalny z 2012 roku

4. Baraka, reż. Rona Fricke, film dokumentalny z 1992 roku

5. Sól ziemi (org. Le sel de la terre), reż. Wim Wenders, Juliano Ribeiro Salgado, film dokumentalny z 2014 roku

Ludzkie traktowanie zwierząt

Foto: Pinterest

W społeczeństwach uprzemysłowionych zwierzęta uważa się za istoty fundamentalnie różne od ludzi i jednocześnie – niższe. Wiara w ludzką wyjątkowość jest jednym z rezultatów rewolucji agrarnej, czyli m.in. pojawienia się hodowli. Rocznie ok. 70 miliardów ssaków i ptactwa zamykanych jest w niewielkich klatkach i kojcach, pozbawianych rogów, ogonów, zębów, kastrowanych bez znieczulenia, oddzielanych od matek i młodych, doprowadzanych na skraj wyczerpania podczas transportów… Ich życie jest niewyobrażalnym cierpieniem (więcej na ten temat przeczytasz w artykule: “Chów przemysłowy, czyli co to znaczy rzeź”)!

Jak to zmienić?

Przede wszystkim: przez żołądek do zmiany. Ograniczenie lub zaniechanie konsumpcji mięsa i używania innych produktów pochodzących od zwierząt (w tym przede wszystkim mleka, jajek, skór i futer), a co za tym idzie – obniżenie globalnego popytu na masową hodowlę zwierząt wpłynie na zmniejszenie liczby cierpiących istot.

Jeśli spożywasz mięso, kupuj tylko i wyłącznie tyle mięsa, ile jesteś w stanie skonsumować. Poszukaj informacji o wpływie diet wegetariańskich i wegańskich na organizm człowieka – otwórz się na wiedzę i krytyczne spojrzenie dotyczące nawyków obecnych w Twoim domu i otoczeniu. Wypróbuj dania oparte na zamiennikach mięsa – takich, jak wysokobiałkowe zboża i warzywa strączkowe; na pewno mnóstwo z nich zasmakuje Ci od razu!

Jeśli możesz, zaangażuj się lub wesprzyj kampanie i organizacje działające na rzecz poprawy życia zwierząt.

Szerz świadomość w swoim najbliższym otoczeniu, bo to ona jest największym sprzymierzeńcem zarówno naszego zdrowia, jak i dobrostanu innych istot!

Inspiruj się! – książki popularnonaukowe

Foto: https://vaiali.com/

Są książki, które traktowane jako „lektury obowiązkowe”, poprzez wpływ na ludzką świadomość i wyobraźnię, mogłyby uczynić świat bardziej pokojowym, zrównoważonym i szczęśliwszym miejscem. Dlaczego? Bo przekazują rzetelną, interdyscyplinarną wiedzę, dzięki której możemy myśleć krytycznie i niezależnie. Bo inspirują pokorę, dzięki której postrzegamy świat na wszystkich poziomach jako jeden ekosystem – wzajemnie powiązany i współzależny. Bo zarazem czynią nas wrażliwszym, jak i odważniejszymi, uczą bowiem pośrednio, czym jest wolność, spełnienie, sumienie, spokój, szczęście… Pytaj, czytaj i myśl krytycznie!

1. Yuval Noah Harari, Homo deus. Krótka historia jutra, wyd. 2018 rok

2. Yuval Noah Harari, 21 lekcji na XXI wiek, wyd. 2018 rok

3. Peter Wohlleben, Sekretne życie drzew, wyd. 2016 rok

4. Peter Wohlleben, Dotknij, poczuj, zobacz. Fenomen relacji człowieka z naturą, wyd. 2019 rok

5. Adam Rutherford, Księga ludzi. Opowieść o tym, jak staliśmy się nami, wyd. 2019 rok

6. Neil deGrasse Tyson, Kosmiczne zachwyty, wyd. 2018 rok

7. Jared Diamond, Upadek, wyd. 2005 rok

8. Thich Nhat Hanh, Świat w naszych rękach. W trosce o środowisko i pokój na Ziemi, wyd. 2012 rok

9. Eckhart Tolle, Nowa Ziemia Przebudzenie świadomości sensu życia, wyd. 2005 rok

10. Alastair Fothergill, Keith Scholey, Nasza Planeta, wyd. 2019 rok

Projekt dofinansowany przez:

Samorząd Województwa Wielkopolskiego

Ashe Theme by WP Royal.

Portal realizowany jest przez Europejską Fundację Kultury i Ekologii w ramach projektu pn. "Zieleniej(MY)! - multimedialny portal edukacyjny" dofinansowanego przez Samorząd Województwa Wielkopolskiego.